Γενικές Πληροφορίες > Επιφαν.Γεωμορφές

ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΕΣ ΓΕΩΜΟΡΦΕΣ

(Η Ανάδυση του Γκρί)

Η γένεση των δύο βουνών αρχίζει... στα βάθη της θάλασσας.

Πριν από 245 εκατομμύρια χρόνια, στον πυθμένα της Τηθύος, της πανάρχαιας θάλασσας που κάλυπτε ολόκληρη τη σημερινή περιοχή της Μεσογείου, γίνεται αργή απόθεση ιζημάτων και κελυφών από τους νεκρούς θαλάσσιους οργανισμούς, που επί χρόνια στοιβάζονται, πακτώνονται και μετατρέπονται σε συμπαγή πετρώματα.

60 εκατομμύρια χρόνια πριν, ξεκινάει μια περίοδος έντονων γεωλογικών αναταράξεων σε ολόκληρο τον ελλαδικό χώρο. Οι μετακινήσεις των λιθοσφαιρικών πλακών προκαλούν βίαιες κινήσεις της γης και δραματικό κατακερματισμό των πετρωμάτων, τσαλάκωμα και ανακάτεμά τους, και αργότερα ανύψωση και έξοδό τους από τη θάλασσα. Είναι πριν από 23 περίπου εκατομμύρια χρόνια, όταν αναδύθηκε η πρώτη ξηρά, η Αιγηίδα.

Η Αιγηίδα κάλυπτε την έκταση του σημερινού Αιγαίου πελάγους!

12 εκατομμύρια χρόνια πριν, ένα ιδιαίτερο και σπάνιο φαινόμενο λαμβάνει χώρα στα έγκατα του νότιου Αιγαίου. Όπως μια μπάλα στο βυθό μιας θάλασσας αναπηδά προς την επιφάνεια, έτσι και τα πετρώματα με την χαμηλότερη πυκνότητα (οι πλακώδεις ασβεστόλιθοι και οι φυλλίτες - χαλαζίτες), που βρίσκονταν μέχρι τώρα σε βάθος 30 χιλιομέτρων, αρχίζουν να αναδύονται στην επιφάνεια, προκαλώντας γιγαντιαίες μετακινήσεις και ρηγματώσεις στα ανώτερα στρώματα των πετρωμάτων της Αιγηίδας. Άλλα τμήματα καταβυθίζονται και άλλα αναδύονται. Είναι η περίοδος που σχηματίζονται τα περίφημα «νησιά της Κρήτης»... ένα σύνολο μικρών και μεγάλων εκτάσεων γης που μεταβάλλονται διαρκώς σε έκταση και ύψος για τα επόμενα 10 εκατομμύρια χρόνια. Μέσα σε αυτήν την περίοδο η στάθμη της θάλασσας υποχωρεί έως και 100μ., για να ξανανέβει αργότερα, επιτρέποντας την απόθεση νέων ιζημάτων, που με τον καιρό σχηματίζουν άλλου είδους πετρωμάτων, όπως μάργες, ψαμμίτες, άμμους. Είναι τα εύφορα πετρώματα των λεκανών, των πεδιάδων του νησιού. Όμως, η απότομη ανάδυση των πετρωμάτων και η μείωση και ανύψωση της στάθμης της θάλασσας, συντελούν καθοριστικά και στην καρστική αποσάθρωση των πετρωμάτων επιταχύνοντας το σχηματισμό φαραγγιών, οροπεδίων και σπηλαίων, τα οποία λειτουργούν ως δίκτυα ροής των υδάτων που καταλήγουν στη στάθμη της θάλασσας... της τότε εποχής.

378.000 χρόνια πριν, συντελούνται στην Κρήτη έντονες τεκτονικές παραμορφώσεις και ευρύτατες ανυψωτικές κινήσεις που προκαλούν την άνοδο ολόκληρου του νησιού.

Η Κρήτη έχει πλέον αποκτήσει το σημερινό της σχήμα !

Έξοχα αποτυπώματα όλων αυτών των γαιοφαινομένων βρίσκουμε διάσπαρτα σε όλο το νησί. Στις πεδιάδες, στους βυθούς, στα βουνά. Η πλειονότητα των πετρωμάτων της Κρήτης, πάνω από το 60 με 70%, είναι ιζηματογενής. Δηλαδή ασβεστόλιθοι, δολομίτες και μάρμαρα. Στον Ψηλορείτη η αναλογία αυτή θα αυξηθεί μέχρι και 80%, γεγονός που δικαιολογεί και την ύπαρξη τόσων πολλών σπηλαίων και άλλων καρστικών μορφών. Τα ανθρακικά αυτά πετρώματα είναι φαινομενικά μόνο σκληρά και δυσδιάβρωτα. Στην πραγματικότητα, η επαφή τους με το όξινο νερό της βροχής τα λυώνει, όπως διαλύεται το αλάτι που μπαίνει μέσα σε ένα ποτήρι νερό.

Η αλληλεπίδραση των ανθρακικών πετρωμάτων με τα έντονα τεκτονικά φαινόμενα που προκαλεί η διαρκής μετακίνηση των λιθοσφαιρικών πλακών, βοηθά στη διαμόρφωση ενός πολύμορφου ανάγλυφου, με πλήθος από δολίνες, οροπέδια, πεδιάδες, φαράγγια και σπήλαια. Ανάλογα με τον όγκο του κάθε βουνού, την επικράτεια των ανθρακικών πετρωμάτων, τη στρωματογραφία, τα ρήγματα, τις βροχοπτώσεις, δημιουργούνται και τα υπόγεια έγκοιλα. Στον Ψηλορείτη ο αριθμός των σπηλαίων είναι μεγάλος και η ποικιλία ανεξάντλητη. Χιλιόμετρα σπηλαιοβαράθρων και συστημάτων υπόγειων αγωγών νερού, εκατοντάδες σπήλαια και κοιλότητες απαντούν σε κάθε γωνιά του βουνού. Εδώ βρίσκεται το 3ο βαθύτερο και μεγαλύτερο σε μήκος σπηλαιοβάραθρο της Ελλάδας, η «Ταφκούρα», με βάθος 860 μέτρων και μήκος διαδρομών πάνω από εξήμισυ χιλιόμετρα, καθώς και μερικά άλλα από τα βαθύτερα της χώρας: ο «τάφκος στα Πετραδολάκια» (-475μ.), το «Διπλοτάφκι» (-400μ.), το «Κορίτσι» (-223μ.), που αποτελούν τα σημερινά δίκτυα ροής νερού τα οποία τροφοδοτούν τις μεγαλύτερες πηγές του νομού Ηρακλείου στα βόρεια παράλια.

Στα Ταλαία Όρη, τα σπήλαια είναι μικρότερα, κάτι αναμενόμενο λόγω του μικρότερου υψομέτρου και του μικρότερου πάχους των ασβεστολίθων του βουνού, πολλά όμως και διάσπαρτα σε κάθε ράχη, σε κάθε πλαγιά, με ποικίλη μορφολογία και πλουσιότατο διάκοσμο, όπως ο «τάφκος της Λαγκούφας», το «Μούγκρι», ο «Γιοματάς» κ.ά. Τα σπήλαια του όρους αυτού, που ακούει και στο όνομα «Κουλούκωνας», αποτελούν, όπως άλλωστε και το ίδιο το βουνό, τη φυσική συνέχεια του Ψηλορείτη, και ως σύνολο πλέον, τα δυο βουνά συνιστούν ένα ξεχωριστό μνημείο γεωλογικής κληρονομιάς του τόπου, που συνδέεται επί αιώνες με τη ζωή των ανθρώπων του, κάτι που αποτυπώνεται χαρακτηριστικά στους πληθωρικούς θρύλους και ιστορίες που διασώζονται στις μέρες μας.

Σε αυτά και σε άλλα επιχειρούμε να βουτήξουμε μέσα από την ιστοσελίδα αυτή, φέρνοντας στην επιφάνεια πληροφορίες, εικόνες και χρώματα ενός κόσμου που μοιάζει αφιλόξενος και ολίγον μονόχρωμος... Η ελάχιστη συμβολή μας στην ανάδυση του πολύχρωμου κόσμου του γκρι.
 
 
Copyright © Σπηλαιολογικός Όμιλος Κρήτης, ΛΑΒΡΥΣ, Ηράκλειο 2008
design and development: magnetism.gr